PARENTYFIKACJA – kiedy dziecko staje się rodzicem

Nazywana również odwróceniem ról, parentyfikacja to proces odzierający dziecko z beztroskiego dzieciństwa.

Do parentyfikacji dochodzi wówczas, gdy dziecko jest zmuszone do przejęcia zadań, obowiązków, odpowiedzialności za swoich rodziców, rzadziej innych członków rodziny. Narusza ona tym samym granice między rodzicami i dziećmi, doprowadzając do zachwiania hierarchii i władzy w rodzinie.

Badania pokazują, że jest ona uwarunkowana międzypokoleniowo – zauważono, że rodzice, którym brakowało w dzieciństwie adekwatnej opieki rodzicielskiej, próbują (nie zawsze świadomie) odebrać ją własnym dzieciom, rekompensując w ten sposób własne deficyty rozwojowe.

Jeśli parentyfikacja nie ma charakteru epizodycznego, tylko stanowi długotrwały proces rozpoczęty już we wczesnym dzieciństwie, prowadzi wówczas do przeciążenia dziecka nadmiarem obowiązków nieadekwatnych do jego możliwości rozwojowych. A co za tym idzie – zaburza rozwój dziecka na wielu (jak nie wszystkich) płaszczyznach: emocjonalnej, funkcjonalnej, społecznej i edukacyjnej.

To, co chyba najtrudniejsze i najbardziej bolesne dla parentyfikowanego dziecka to to, że uniemożliwia mu ona realizację własnych, nawet podstawowych potrzeb wskutek konieczności zaspokajania potrzeb rodziców.

DWA RODZAJE PARENTYFIKACJI

Wyrózniamy dwa rodzaje parentyfikacji: instrumentalną (behawioralną) i emocjonalną.

Parentyfikacja instrumentalna polega na nadmiernym obciążaniu dziecka obowiązkami związanymi z tzw. prowadzeniem domu, a także opieką nad młodszym rodzeństwem. Uważa się ją za ten mniej szkodliwy rodzaj parentyfikacji, jednak wciąż prowadzący do zaburzeń rozwojowych u dzieci.

Drugim rodzajem parentyfikacji, o bardziej destrukcyjnym charakterze, jest parentyfikacja emocjonalna. Dziecko troszczy się o zaspokojenie emocjonalnych potrzeb rodziców, jednocześnie jego własne potrzeby są lekceważone lub w ogóle niezauważane przez opiekunów. Dzieci poddawane parentyfikacji emocjonalnej mogą być obsadzane przez rodziców w różnych rolach – mogą pełnić funkcję bufora w konfliktach między rodzicami, kozła ofiarnego, mediatora, doradcy, a nawet terapeuty wysłuchującego żalącego się i obwiniającego drugą stronę rodzica. Role te zdecydowanie przerastają zdolności i rozwojową gotowość dziecka do pełnienia oczekiwanych funkcji, co niesie ze sobą szczególnie negatywne następstwa w jego/jej późniejszym, dorosłym życiu.

KONSEKWENCJE DLA PARENTYFIKOWANYCH DZIECI

➜ Najbardziej dotkliwą konsekwencją dla parentyfikowanego dziecka jest doświadczenie głębokiej deprywacji swoich potrzeb, a także bolesny deficyt uczuć i uwagi ze strony rodziców.

➜ Dziecko nie ma możliwości, ani przyzwolenia na wyrażanie własnych uczuć i sądów, również w sprawie powierzanych mu obowiązków.

➜ Parentyfikacja wywiera również negatywny wpływ na jakość kształtującej się więzi między rodzicami a dzieckiem i prowadzi do pozabezpiecznego stylu przywiązania.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Style przywiązania, czyli jak dzieciństwo wpływa na twoje relacje z innymi

➜ Utrudnia dzieciom osiągnięcie tożsamośći dojrzałej, zakłóca tym samym proces wchodzenia w dorosłość.

➜ Upośledza również zdolność do tworzenia satysfakcjonujących relacji w dorosłym życiu.

➜ Powoduje również zagrożenie przeniesienia takiego modelu rodzicielstwa do kolejnego pokolenia.

DODATKOWE WNIOSKI Z BADAŃ

Na koniec, dołączam jeszcze trzy ciekawe fakty płynące z badań nad parentyfikacją:

1. Parentyfikowane są głównie dziewczęta, zwykle najstarsze córki wciągane są w pełnienie funkcji rodzicielskich. Charakteryzują się one wysokim poziomem empatii i dobrze rozwiniętymi umiejętnościami społecznymi. Prawdopodobnie ma to związek z tym, że pomoc innym wpisana jest w stereotyp roli związany z płcią kobiecą.

2. Jedynacy częściej w porównaniu do niejedynaków doświadczają parentyfikacji emocjonalnej.

3. Najbardziej narażone na parentyfikację są dzieci z rodzin dysfunkcyjnych, dzieci emocjonalnie niedojrzałych rodziców, rodziców uzależnionych, samotnie wychowujących oraz dzieci żyjące w rodzinach, w których występuje choroba przewlekła.

(Visited 83 times, 32 visits today)

PRZECZYTAJ TAKŻE